مىربودند ! و براى انسان اين تصور پيش مىآيد كه هيچ صاحب منصب عالىرتبه‌اى در دولت وجود نداشت كه مرتكب اين جنايت بزرگ نشده باشد ؛ استانداران به وزرا رشوه مىدادند تا آنها را در استاندارى تثبيت كنند ، و گاهى مقدار رشوه به دويست هزار دينار - غير از آن تحف و هدايايى كه به همراه آن مبلغ تقديم مىكردند - بالغ مىشد [ 1 ] حتى مأمورين ماليات رشوه مىگرفتند آنها در ضمن مراقبت تجّار و جريان دادوستد در بازار ، اموال را اختلاس مىكردند ، - به طورى كه احمد بن ابى الطّيب بن مروان رخسى ، فيلسوف نقل مىكند - : خزانه‌دار بغداد در امور مالياتى خيانت كرد و از جمله ، مبلغ صد و پنجاه هزار دينار اختلاس كرده بود [ 2 ] . و اگر بگوييم كه وى از اين همه اختلاس آگاهى داشته است زيرا كه بيشتر مأموران دولت رشوه‌گيرى خود را پنهان نمىكردند ، گزافه‌گويى نكرده‌ايم [ 3 ] . براى گسترش رشوه به اين نحو وحشتناك ، دليل روشنى است بر فساد مسئولين در دستگاه حكومت عباسى ، و اين كه بيشتر دولت مردان بنا حق اموال مسلمين را اختلاس مىكردند . استانداران سرزمينهاى اسلامى اما استانداران نواحى مختلف اسلامى ، وظايف و مقامات خويش را از وزرا مىخريدند ، خاقانى وزير ، استاندارى كوفه را در يك روز به نوزده استاندار فروخت و از هر كدام رشوه گرفت . يكى از شعراى معاصرش او را هجو كرده ، مىگويد : وزير لا يمل من الرقاعة * يولى ثم يعزل بعد ساعة

--> [ 1 ] الفخرى : ص 178 . [ 2 ] مروج الذهب : 4 / 170 . [ 3 ] العصر العباسى الثانى : ص 120 - 121 .